İSİM ÇEKİM EKLERİ. 27 Şubat 2015 İsmail Demir çokluk eki, hal ekleri, isim çekim ekleri, iyelik eki, tamlayan eki. İsim soylu sözcüklere gelerek onlara cümlede görev ve anlam kazandıran eklerdir. Sadece isimlerle ilgili olmayıp zamir, sıfat ve zarflarla da. Devam. Şahıs(Kişi) Zamirleri [Detay] : Şahıs isimlerinin yerine kullanılan zamirlerdir: “ben, sen, o, biz, siz, onlar, bizler, sizler.”. Tamlayan eki (ilgi hâl eki)ni alabilirler; iyelik eklerini almazlar. Bu durumda şahıs zamirleri tamlamalarda ancak tamlayan olarak kullanılabilirler. UYARI 3. tekil şahıs iyelik eki “ı, i, u, ü” ile belirtme hal eki olan “ı, i, u, ü” birbiriyle karıştırılmamalıdır. Bu iki eki karıştırmamak için eki alan kelimenin başına “onun, onların” kelimelerinden uygun olanı getiririz. "-i" eki, durum ekidir. (Tamlama kurmaz. Başına "onun" kelimesi getirilemez.) Not: Bir sözcükte iyelik eki ve hâl eki birlikte yer alırsa önce iyelik eki sonra da hal eki gelir. Örnek Okuluna öğrenci alınmış. ("u" sesi iyelik eki, "a" sesi yönelme hal ekidir.) Okulunu hemen bulmuş. (Birincisi iyelik eki, ikincisi hal ekidir.) İyelikekleri kişi ekleriyle karıştırılmamalıdır. Kişi ekleri yükleme gelir ve eylemi kaçıncışahsın yaptığını anlatır, iyelik ekleri ise isimlere gelir ve onun kaçıncı kişiye ait olduğunu anlatır. Kaynaştırma harfi “-n” ile iyelik eki karıştırılmamalı. Cigc. Main Article Content Münevver Bayram Yüksek Lisans Öğrencisi İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Nasıl Atıf Yapılır? Bayram, Münevver. “Arapçadaki İrâb Harekeleri Ile Türkçedeki Hâl Ekleri Karşılaştırması Benzerlikler Ve Farklılıklar”. 2. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı. ed. Abdullah Demir. Ankara Oku Okut Yayınları, 2022. Öz Türkçe English Bu çalışmada, Arapçadaki irâb harekeleri ve onun Türk dilindeki karşılığı olarak görülebilecek hâl ekleri arasındaki farklılıklar ve benzerlikler ele alınacaktır. Bu çalışmanın amacı hâl eklerinin temelde irâb harekeleri gibi cümlenin ögelerine işaret ettiğini ortaya koyabilmenin yanı sıra eklerin anlamı belirlemedeki rolüne işaret etmektir. Araştırmanın girişinde ilk önce Arapçanın ve Türkçenin dil ailelerine değinilecektir. İlk bölümde Türkçedeki cümlenin temel ögeleri ve yardımcı ögeleri hakkında bilgi verilecek ve ardından bunların Arapçadaki muhtemel karşılıkları -Osmanlıcanın da yardımıyla- zikredilecektir. İkinci kısımda ise hâl ekleri hakkında genel bilgiler verilerek; bunların cümlenin hangi ögesine işaret ettiğine değinilecektir. Son olarak verilen bilgiler ışığında hareke ve eklerin benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulacaktır. Nitel araştırma yöntemlerinin kullanılacağı bu araştırmada, harekeler ve ekler arasında benzerlikler ve farklılıklar örneklerle açıklanarak daha iyi anlaşılması sağlanacaktır. Bu araştırmanın sonucunda dilin yapısı gereği irâb harekeleri ve ekler arasında birçok farklılık bulunsa da temel olarak aynı görevi gördükleri anlaşılmıştır. Nasıl ki Arapçada fetha mefule işaret eden bir hareke olarak biliniyorsa; Türkçede de ismin hâllerinden olan yükleme hâli ekinin -ı/-i belirtili nesneye işaret ettiği anlaşılmıştır. Zira Osmanlıcada da belirtili nesne, meful-ü bih sarih olarak isimlendirilmiştir. Buna ek olarak Türkçedeki öznelerin ve belirtisiz nesnelerin sürekli yalın hâlde geldikleri, bunun dışında hâl eki almadıkları tespit edilmiştir. Benzer yönleri olduğu kadar irâb harekeleri ve hâl ekleri arasındaki farklılıkların da olduğu anlaşılmıştır. Türkiye Türkçesinde hâl ekleri cümlenin ögelerine işaret etmeye ek olarak başka manaları kelimeye kazandırmak için de kullanılmaktayken; Arapçada böyle bir duruma rastlanmamıştır. Bunlara ek olarak hâl eklerine en çok benzeyen irâb alametinin hareke ile irâb olduğu anlaşılmış; mahalli irâb, takdiri irâb ve harflerle irâb konularının Türkiye Türkçesinde bir karşılığı bulunamamıştır. Zira Türkiye Türkçesinde isimlerin ikil yapıları bulunmamakla birlikte çoğullarında da aynı tekillerinde olduğu gibi hâl ekleri kullanılmaktadır. Aralarındaki farklardan bir diğeri ise Türkçenin sondan eklemeli bir dil olmasından kaynaklanmaktadır. Nitekim yalın hâlde bulunan bir isim başka hâl eki almasa da çoğul eki, iyelik eki gibi ekler alabilmektedir. Tespit edilebilen bir diğer önemli fark ise harekelerin konuşma içerisinde düşürülmesi ile alakalıdır. Zira cümle içerisindeki son harekenin düşürülmesi Arapça konuşan kişinin fasihliğine zarar vermezken; Türkçede eklerin düşürülmesinin dilin fesahatine zarar verdiği görülmüştür. This study will discuss the differences and similarities between the iʿrāb ḥarakas vowels in Arabic and the case suffixes that can be seen as their equivalent in the Turkish language. This study aims to point out the role of suffixes in determining the meaning, as well as reveal that case suffixes basically point to the elements of the sentence, such as iʿrāb ḥarakas. At the beginning of the research, firstly, Arabic and Turkish language families will be mentioned. In the first part, information will be given about the essential elements and auxiliary elements of the sentence in Turkish, and then their possible equivalents in Arabic -with the help of Ottoman Turkish- will be mentioned. In the second part, by giving general information about case suffixes, it will be said which element of the sentence they refer to. Finally, in light of the information given, the similarities and differences of the ḥarakas and suffixes will be revealed. In this research, in which qualitative research methods will be used, the similarities and differences between the ḥarakas and the suffixes will be explained with examples, and a better understanding will be tried to provide. As a result of this research, it has been understood that although there are many differences between iʿrāb ḥarakas and suffixes due to the structure of the language, they basically perform the same function. Just as in Arabic, the fatḥa short vowel /a/ is known as a ḥarakah pointing to the direct patient; it has been understood that the suffix -ı/-i, which is one of the noun cases in Turkish, points to the direct object. Because in Ottoman Turkish, the direct object was named maf`ūl bih ṣarīḥ. In addition, it has been determined that the subjects and indefinite objects in Turkish always come in a nominative case and do not take any other case suffix. It has been understood that there are differences between irâb ḥarakas and case suffixes, as well as similar aspects. While case suffixes in Turkish are used to add other meanings to the word in addition to pointing out the elements of the sentence, such a situation has not been found in Arabic. In addition to these, it has been understood that the most similar sign of iʿrāb to the suffixes is iʿrāb with ḥaraka; the subjects of real/visible declension al-iʿrāb al-maḥallī, imaginary/hidden declension al-iʿrāb al-taqdirī, and declension with a letter al-iʿrāb bi al-ḥurūf could not be found in Turkey Turkish. Although in Turkey Turkish there is no dual forms, case suffixes are used in their plurals, just like in their singulars. Another difference between them stems from the fact that Turkish is an agglutinative language. A noun in a nominative form can take suffixes such as plural suffixes and possessive suffixes, even if it does not take any other suffixes. Another significant difference that can be detected is related to the reduction of ḥarakas in speech. Because while the reduction of the last ḥaraka in the sentence does not harm the Arabic-speaking person's fluency, it has been seen that the reduction of suffixes in Turkish harms the fluency of the language. Anahtar Kelimeler Türkçe English Arap Dili ve Belagati, İ`râb Harekeleri, Türkçe Hâl Ekleri, Cümlenin Ögeleri, Ekler Arabic Language and Rhetoric, I’rāb Movements, Turkish Case Suffixes, Elements of Sentence, Suffixes Bildiri Detayları İsmin halleri Hal Durum Ekleri Nelerdir Hakkında Geniş Detaylı Bilgi İsmin halleri Hal Durum Ekleri Nelerdir Hakkında Geniş Detaylı Bilgiİsmin -i Belirtme Durum Eki Yükleme Hal Eki İsmin -e Yönelme Hal Eki Yaklaşma Durumu Eki İsmin -de Bulunma Durum Eki Kalma Hal Ekiİsmin -den Ayrılma Çıkma Uzaklaşma Hali Durumu Ekiİsmin Yalın Durumu Adın Yalın Haliİsimleri isimlere, edatlara ve genellikle fiillere eylemlere bağlayan cümle içinde ismin farklı anlam ilişkileri kurmasını sağlayan eklere isim hal ekleri durum ekleri denir. İsmin bu ekleri alara kazandığı yeni görevlere de ismin halleri denir. Hal ekleri ekler ismin görevini değiştirirken anlamında değişiklik yapmaz. Bu ekleri insanların giydiği kıyafetlere benzetebiliriz Nasıl biz hava şartlarına, gittiğimiz yere, yaşımıza göre farklı kıyafetler giyorsak ismler de kullanıldıkları cümleye göre farklı hal ekleri alırlar. Bizlerin farklı kıyafetler giydiğimizde değişmeyip aynı kalması gibi isimler de farklı hal ekleri aldığında değişmez. Aynı anlamını korur. Hal ekleri ünlü ve ünsüz uyumlarına uyarak isimlere eklenir. Özel isimlere ve kısaltmalara gelen hal ekleri kesme işaretiyle ayrılır. İsimler, cümle ögesi olarak görev alırken beş farklı durumda karşımıza çıkmaktadır. İsmin -i Belirtme Durum Eki Yükleme Hal Eki İsme bir belirlilik kazandırarak kendinden sonraki fiile bağlar ve ismin o fiilin etkisi altında olduğunu gösterir. Kâğıdı yırttım.” cümlesinde -ı belirtme eki bilinen bir kağıdın yırtıldığını göstermektedir. “Kâğıt yırttım.” Cümlesinde ise herhangi bir kağıt yırtıldığı anlaşılmaktadır Belirtme eki -i ile iyelik eki olan -i karıştırılmamalıdır “Bu Ayşe’nin kalemi” cümlesinde kalemin Ayşe’ye ait olduğu anlaşılır. “Bu kalemi Ayşe’ye ver.” Cümlesinde kalemin verme eyleminden etkileneceği belirtilmektedir. İsmin -e Yönelme Hal Eki Yaklaşma Durumu Eki İsmi fiile yani yükleme bağlayan ve genellikle fiilin isme doğru yaklaştığını, yöneldiğini gösteren ismin halidir. “Eve gidiyorum” cümlesinde isme eklenen -e eki ismi fiile bağlayarak gitme eyleminin eve doğru yöneldiğini gösterir. Bu eke yaklaşma durum eki veya diğer adıyla belirtme hal eki denir. İsmin -e durumu, genellikle, fiilin yönünü gösterir; ancak onun anlam sınırı oldukça geniştir. -e durumu, ismi fiile aAmaç ilgisi ile bağlar “Çocuğa iskarpin yaptırdım.” b Fiyat ve bedel ilgisi ile bağlar “Beş liraya aldım.” c Zaman ilgisi ile bağlar “Toplantı, pazara kaldı.” ç Yer ilgisi ile bağlar “süprüntüleri şuraya buraya dökme!.” d Mecaz ilgisi ile bağlar “Bu sözler, kaleme gelmez.” ismin -e hali, ismi genellikle fiile bağlar; ancak ismi var, yok, gerek, lazım gibi kelimelere bağladığını da görmekteyiz “Köpeğe et var, kediye yok” “Bu kitap, Ahmet’e lazım. “ Bundan başka, -e durumu, zarf görevli öbekler, kalıplaşmış sözler de kurmaktadır Eve doğru, bana göre, enine boyuna, soluk soluğa, akşama sabaha, öteye beriye, bunun uzerine, göze batmak… İsmin -de Bulunma Durum Eki Kalma Hal Eki ismi fiile bağlayan ve genellikle fiilin kendi içinde, üstünde, üzerinde gerçekleştiğini belirtmek için ismin girdiği durumdur. “Kulübede yaşıyorlarmış.” Cümlesinde, kulübe Kelimesine eklenmiş olan -de eki, kulübe kelimesini fiile bağlamakta ve yaşama eyleminin kulübede gerçekleştiğini göstermektedir. İsmin -de hali, genellikle fiilin oluştuğu yeri gösterir. ancak onun çeşitli kelimeler arasında türlü anlam ilgileri kurduğu da görülmektedir. a Uzunluk düşüncesi verir “üç kilometre boyunda yol” b Süre düşüncesi verir “Altmış beş yaşında emekliye ayrıldı” c Zaman düşüncesi verir “istanbul, 1453’te fethedildi.” ç Durum düşüncesi verir “işler, yolunda gidiyor.” “Bu durumda gidemezsiniz.” d Yer düşüncesi verir “Bir gece, Edirne’de kalmış.” ismin -de durumu, genellikle, ismi fiile bağlar; ancak ismi var, yok, gerek, lazım gibi kelimelere bağladığını da görmekteyiz “Sokakta gürültü var, evde yok.” “Bu ses, sana sahnede lazım. “ İsmin -de durumu, genellikle, ismi fiile bağlar. Bazı cümlelerde fiil söylenmez bu cümlelerde de -de durumu ismi bu gizli fiillere bağlamaktadır. Bu tablo, duvarda güzeldir = Bu tablo, duvarda bulunduğu müddetçe güzeldir. Tavada yumurta = tavada pişmiş yumurta. Bundan başka, -de durumu, zarf öbekleri ve kalıplaşmış sözler de kurmaktadır El elde, baş başta,, eninde sonunda kırk yılda bir haftada bir, dillerde dolaşmak, elde avuçta kalmamak.., İsmin -den Ayrılma Çıkma Uzaklaşma Hali Durumu Eki İsmin -den hali, ismi fiile bağlayan ve genellikle fiilin kendinden uzaklaştığını, ayrıldığını belirtmek üzere ismin girdiği durumdur. “Sinemadan geliyor.” Cümlesinde, sinema kelimesine eklenmiş olan -den eki, sinema kelimesini fiile bağlamakta ve gelmek işinin sinemadan başladığını göstermektedir. Bu bakımdan, bu durum, ismin -e durumunun karşıtı gibidir. -den durum eki, genellikle, fiilin çıkıp uzaklaştığı yeri gösterir; ama bunun yanı sıra, onun her çeşit kelime arasında türlü anlam ilgileri kurduğu da görülmektedir. a Bir ismi bir fiile sebep düşüncesiyle bağlar “Korkudan yanına geldi.” b Bir ismi bir fiile miktar düşüncesi ile bağlar “Bu yemekten yedim o hoşaftan içmedim.” c ismi fiile zaman düşüncesi ile bağlar “Vapur, akşamdan gitti.” “Bu kanun, Tanzimat Dönemi’nden kalmadır” d ismi fiile fiyat düşüncesi ile bağlar “Karpuzun kilosunu yüzden almış.” “Elmanın kilosunu kaçtan taşıtmış” e Ismi fiile karşılık, bedel düşüncesiyle bağlar “Bu kitabı, kaç liradan almış” f Bir varlığın ya da ona dair bir şeyin bir cinsle ilgisini gösterir “Kurt, köpek cinsinden bir hayvandır.” g Bir durumun genel nitelikle ilgisini gösterir “Yüksek faziletlerden biri de iyilikseverliktir.” ğ iki kelimeyi üstünlük, derece düşüncesi ile bağlar “ kulübe.” “Sirkeden ekşi erik.” h ismi fiile süre düşüncesi ile bağlar “Bir yıl, on iki aydanibarettir.” “Bir hafta, yedi günden oluşur.” I Nesnelerin neyden yapıldığını gösterir “kışlıklar yünden, yazlıklar pamuktan yapılır.” -den durumunun belirteç öbekleri ve kalıplaşmış sözler kurduğunu da görmekteyiz Sabahtan sabaha, akşamdan akşama, öte yandan , beri yandan, gözden düşmek, ekmek elden, su gölden… İsmin Yalın Durumu Adın Yalın Hali İsimin, hal eklerinden hiçbirini almadığı durumu yalın durumdur. Çoğul eki ve iyelik eki alan isimler diğer hal eklerini almadığı için yalın sayılır. Yalın durumdaki isimler cümlede şu görevlerde bulunabilir. a ismin eylemden etkilendiğini gösterir “Kuş vuruldu” b ismin bir eylemi gerçekleştirdiğini gösterir “Kuş ötüyor” C ismin tanımlandığını gösterir “Kuş bir hayvandır.” d ismin zaman zarfı olduğunu gösterir. “Okula dün gittim.” BAŞKA BİR KAYNAK Hal Ekleri İsimler kelime grupları ve cümleler içinde diğer kelimelerle münasebetleri sırasında, münasebetin cinsine göre, çeşitli hallerde kelime grupları ve cümleler içinde isimlerle edatlarla ve fiillerle çeşitli münasebetleri olur. Bu münasebetler kurulurken isimler hep aynı durumda bulunma, münasebetin cinsine göre ayrı ayrı hallere girerler. Demek ki ismin halleri ismin diğer kelimelerle münasebetleri sırasında içinde bulunduğu durumlardır. Her hal her dönemin bir çeşit münasebetini ifade eder, her münasebet ifadesi için İsim bir halde bir durumda bulunur, isim bu münasebetleri bazen eksik olarak; fakat çok defa da ek alarak ifade eder yani ismin halleri bazen eksiz fakat çok defa da eklidir. İşte isimleri çeşitli münasebetleri için çeşitli hallere sokan bu ekler hal ekidir, isimlerin etrafındaki kelimelerle olan münasebetleri ikiye ayrılır. Bunlardan biri ismin kendine tabi olan kendisine bağlı olan unsurlarla münasebeti, diğeri ismin kendisine tabi olmayan kendisine bağlı olmayan kendisinin tabi olduğu unsurlarla olan münasebetidir. İyelik ekleri ismin kendisine tabi olan unsurlarla münasebetini sağlayan işletme ekleridir. Hal ekleri ise ismi kendisine tabi olmayan kendisinin tabi olduğu unsurlarla münasebete getiren eklerdir. Bu ekler isimlere bilhassa edatlara, bağlayarak birçok münasebetler sağlarlar. Bu münasebetlerden birçok isim edat ve fiil grupları ile cümleler doğar. Hal ekleri esas itibariyle ismi fiile bağlayan eklerdir. İsmi edata bağlamalarında öne işletme ekleri içinde isim çekim ekleri hal ekleridir. İsim çekim ekleri denince akla hal ekleri gelir. Türkçede İsimlerin İfade Ettikleri Durumlara Göre Hal Ekleri 1- Nominatif Hali Yalın Hal Bu hal ismin karşıladığı nesne ve kendisine tabi olan isim dışında hiç bir münasebet ifade etmeyen halidir. Demek ki isimlerin başka bir unsura bağlı olmayan normal teklik, çokluk ve iyelik şekilleri yalın halleridir. Mesela Taş ve ev teklik yalın hali, taşlar, evler çokluk yalın hali, taşlarım, evlerimiz iyelik yalın halidir. Şu halde Türkçede nominatif hali yoktur. Yalın hal daima eksiz haldir. 2- Genitif Hali ilgi Hali Bu hal ismin başka bir isimle münasebeti olduğunu ifade eden bir halidir. 3- Akkuzatif Hali Yapma Hali– İ hali Bu hal ismin geçişli fiillerden doğrudan doğruya tesiri altında olduğunu ifade eden halidir. Bu halin ekleri akkuzatif ekleridir. Akkuzatif ekleri ismi fiile bağlayan hal eklerindendir. 4- Datif Hali Yaklaşma Hali – e hali İsmin kendisine yaklaşma ifade eden fiillere bağlanmak için girdiği haldir. Bu hal daima ekli olup eki de datif ekidir. Datif eki ismi fiile bağlayan ektir. 5- Lokatif Hali Bulunma Hali – de hali İsmin kendisinde bulunma ifade eden fiillerle münasebette olduğunu gösteren halidir. Bu hal de daima ekli olup eki lokatif ekidir. İsmi fiile bağlayan bir ektir. Battal Gazi Destanı Battal-Name Mevlana Celaleddin-i Rumi » İsimlerin hal ekleri çekim ekleri grubuna girmektedir. Ad durum eki olarak da bilinen hal ekleri isimlere eklenerek cümle içerisinde yüklenecekleri anlamları belirlerler. Hal Ekleri Nelerdir? İsimlerin cümle içerisinde yüklendikleri görev ve anlamlarını belirleyen eklere hal ekleri denmektedir. Diğer bir ifade ile dilimizdeki ismin halleri sözcükleri belirtme, yönelme, bulunma açısından tanımlayan eklerdir. Kısaca cümledeki ismin görevini ve anlamını belirlemektedir. Hal ekleri kendi içerisinde 5 farklı çeşide ayrılır. Bunlar yalın hali, belirtme veya yükleme hali, yönelme hali, bulunma hali ve ayrılma halidir. Hal eklerinin anlamları şu şekilde açıklanmaktadır. 1 Yalın Hali İsimlerin hal eki almamış durumudur. Fakat bir isim hal eki dışında bir ek alması bu kelimeyi yalın hali özelliğini değiştirmez. Çoğul, iyelik, tamlama gibi hal ekleri olmayan ekler alan kelimeler de yalın durumunda sayılmaktadır. 2 Belirtme veya Yükleme Hali Belirtme hali ekleri -ı, -i, -u, -ü ekleridir. İsmin bu eklerden birini alması o sözcüğü belirtili nesne yapmaktadır. Bu hal ekine ismin i hali de denmektedir. Belirtili nesneyi bulmak için neyi sorusu sorulmalıdır. 3 Yönelme Hali Yönelme hali ekler -a, -e ekleridir. İsmin bu haline e hali de denmektedir. Cümlede isme yönelme anlamı katar. Neye veya Kime soruları ile bu kelime bulunabilir. 4 Bulunma Hali Bulunma hali ekleri ise -de, -da, -te, -ta ekleridir. Buna ismin de hali de denilebilir. Cümle içerisinde ismin bulunduğu yeri ifade etmektedir. 5 Ayrılma Hali İsmin -de, -den, -te, -ten eklerinden birini almış şeklidir. Den hali de denilebilir. Bu ek ile ismin cümlede bir yerden ayrılma durumunu ifade etmektedir. Cümlede Örnekleri İle Kısaca ''İsmin Hal Ekleri'' Konu Anlatımı İsmin hal ekleri, diğer bir adı ile ad durum ekleri sözcüklerin cümle içerisinde yüklenecekleri görev ve anlamlarını belirlemektedir. Dilimizde ismin halleri olarak da adlandırılan hal ekleri 5 farklı şekilde bulunmaktadır. 5 farklı hal ekleri sözcüklere 5 farklı anlam ve görev yüklemektedir. Örnekleri ile hal ekleri şu şekildedir - Arkadaşım bana kitap hediye etti. Burada kitap kelimesi yalın halde bulunmaktadır. - Bu düşünceni herkes bilmesin. Burada düşünceni kelimesi aldığı -i eki ile belirtme hali olarak kullanılmıştır. - Eve çok geç kaldım. Eve kelimesinde kullanılan -e eki yönelme hali olarak kullanılmıştır. - Sabah pastanede oturuyorlardı. Pastanede kelimesinde kullanılan -de eki ile bulunma hali olarak kullanılmıştır. - Dostumdan başka kimseye güvenmem. Dostumdan kelimesinde kullanılan -dan eki ile ayrılma hali olarak kullanılmıştır.

hal eki iyelik eki farkı